Srbija
Partenon
Stevan Sremac
Čuveni pisac srpskog realizma Stevan Sremac (1855-1906) jedan je od najizrazitijih predstavnika humorističke proze, pored Branislava Nušića. Sremac je pronikao i u ovdašnji mentalitet i u ozbiljna pitanja svog vremena.
Rođen je u Senti, u Bačkoj, 11. novembra 1855. Tamo je proveo rano detinjstvo, a pošto je ostao bez roditelja, ujak Jovan Đorđević doveo ga je u Beograd da nastavi školovanje. Studirao je istoriju na Velikoj školi u Beogradu i formirao se pod uticajem ujaka koji je bio književnik, značajni kulturni radnik, konzervativni političar. U Beogradu je Sremac živeo najduže - za vreme studija i od 1892. do smrti.
U međuvremenu je u Nišu i Pirotu radio kao profesor. Umro je 1906. godine u Sokobanji. Nakon Matavulja, Stevan Sremac je najraznovrsniji među srpskim realistima. U svojim delima predstavio je sve tri sredine u kojima je živeo - vojvođansku, nišku i beogradsku - njihove "mirise", običaje, nasleđe, jezik, uticaj i dah "novog doba"- promena koje su zahvatile Srbiju na početku 20. veka.
Sremac je počeo da piše relativno kasno. Prve književne pokušaje imao je krajem 80-ih i početkom 90-ih godina 19. veka. Pisao je prozne hronike o ličnostima iz srpske prošlosti i kasnije, 1903. godine, objavio ih sabrane, u delu "Iz knjiga starostavnih". Realističku prozu počinje da piše tek posle dolaska u Beograd. Prvu realističku pripovetku, "Božićna pečenica", objavio je 1893. Usledila su dela "Ivkova slava" (1895), "Limunacija na selu" (1896), "Pop Ćira i pop Spira" (1898), "Vukadin" (1903), "Kir Geras" (1907).
Delo koje mu je donelo književnu afirmaciju, "Ivkova slava", Sremac je napisao sa 40 godina. Ova pripovetka-roman dešava se u Nišu krajem 19. veka, u smiraj burnih istorijskih dešavanja koja su dovela do oslobođenja južnih srpskih krajeva od viševekovne turske okupacije. Ugledni niški domaćin, jorgandžija Ivko, rešava da, pun optimizma, u miru i slobodi proslavi krsnu slavu, a izvor humora je neočekivano zahuktavanje događaja - pozvani na slavu odlučuju da je slave tri dana i da se ne pomeraju iz Ivkove kuće.
U delu "Zona Zamfirova" Stevan Sremac takođe piše o starom Nišu, gradu koji je sav od kaldrme i uvijenih sokaka, zidova, kapija i bašti u kojima rastu dafine i visoka senovita stabla. Niš koji je sav od malih dućana, ćepenaka, kafana, i meraklija koji uz piće i priče provode vreme - grad starih, ozbiljnih bogatih čorbadžija, sitnih zanatlija i nekih novih ljudi, tek pristiglih sa drugih strana. Reč je o Nišu tek oslobođenom od Turaka, zbog čega u njemu takvo šarenilo u kome se prepoznaje ono "staro tursko " i "novo srpsko" , odnosno patrijarhalni moral starih i nova shvatanja nekog mlađeg i novog sveta. U tom okviru smeštena je ljubavna priča, o dvoje mladih i zaljubljenih, razdvojenih socijalnim statusom.
Dobra struktura, realistično pripovedanje, autentičan jezik i dočarana atmosfera vremena učinili su ovo delo klasikom srpske književnosti. Isto se može reći i za "Pop Ćiru i pop Spiru", roman pun lirskog humora i suptilnog slikanja mentaliteta. Oko efemerne priče o svađi popadija i tuči popova zbog zeta, kao okosnice, data je široka slika vojvođanskog sela.
Sva tri dela imaju u osnovi šaljivu anegdotu stopljenu s ljubavnom fabulom i obim najčešće duguju epizodama i digresijama koje su stopljene s fabulom. Sremac ih je nazivao pripovetkama, mada, po obimu, ona mogu biti i romani. Sremac je, zabeležili su hroničari, bio pisac sa beležnicom koji je svuda gde je išao zapisivao sve što bi moglo biti buduća inspiracija, a u deceniji provedenoj u Nišu samo je akumulirao impresije - o toj sredini pisao je tek kada je otišao iz nje.
Stevan Sremac je bio izraziti tradicionalista, konzervativac i antidemokrata u politici, protivnik Svetozara Markovića i radikala, vatreni pristalica monarhije i režima kralja Milana. Ali, po dubljim sklonostima, socijalnim simpatijama i antipatijama nije se mnogo razlikovao od ostalih pisaca realista. Bio mu je bliži patrijarhalni od modernog, građanskog sveta i to je uticalo i na tematiku njegovih dela i na književni postupak i stil. Sremac je sa simpatijama slikao sve pojave, ljude i običaje koji su nosili obeležje starinskog i patrijarhalnog. Topli, lirski humor nalazi se i u opisu vojvođanskog sela i u starobalkanskom orijentalnom ambijentu Niša.
Moderna Srbija u koju je prodirao evropski, zapadnjački način života, bila mu je daleka i mrska. Nju je izložio oštroj satiri u delima "Vukadin", "Limunacija na selu", "Česna starina"... U romanu "Vukadin" i većoj pripovetki "Kir Geras", Sremac je dao dva reprezentativna tipa ondašnje Srbije - patrijarhalnog brđanina koji se spustio iz sela u grad i Grka - Cincarina, doseljenika iz Grčke i Makedonije. Prema drugom tipu pokazao je mnogo više naklonosti, a oba dela karakteriše zrelo slikanje karaktera i prepoznatljiv humor.
Stevan Sremac je, za života, stekao veliku popularnost kod čitalaca, ali i reputaciju pisca koga kritičari tog doba nisu shvatali previše ozbiljno. Ali, vreme ih je demantovalo - u delima Stevana Sremca otkriva se dar pronicanja u suštinu pojava i događanja, pripovedačka snaga u slikanju karaktera i atmosfere, živ govorni jezik utkan u književni, a u funkciji autentičnog dočaravanja lokalne sredine... Sremac je sazrevao kao pisac i ostavio za sobom opus koji je sada klasika srpske književnosti. Njegove teme, motivi, likovi, priče... zanimljivi su i vanvremenski. Dokaz za to je i veliki interes za nedavne ekranizacije dela "Zona Zamfirova" i "Ivkova slava".
Rođen je u Senti, u Bačkoj, 11. novembra 1855. Tamo je proveo rano detinjstvo, a pošto je ostao bez roditelja, ujak Jovan Đorđević doveo ga je u Beograd da nastavi školovanje. Studirao je istoriju na Velikoj školi u Beogradu i formirao se pod uticajem ujaka koji je bio književnik, značajni kulturni radnik, konzervativni političar. U Beogradu je Sremac živeo najduže - za vreme studija i od 1892. do smrti.
U međuvremenu je u Nišu i Pirotu radio kao profesor. Umro je 1906. godine u Sokobanji. Nakon Matavulja, Stevan Sremac je najraznovrsniji među srpskim realistima. U svojim delima predstavio je sve tri sredine u kojima je živeo - vojvođansku, nišku i beogradsku - njihove "mirise", običaje, nasleđe, jezik, uticaj i dah "novog doba"- promena koje su zahvatile Srbiju na početku 20. veka.
Sremac je počeo da piše relativno kasno. Prve književne pokušaje imao je krajem 80-ih i početkom 90-ih godina 19. veka. Pisao je prozne hronike o ličnostima iz srpske prošlosti i kasnije, 1903. godine, objavio ih sabrane, u delu "Iz knjiga starostavnih". Realističku prozu počinje da piše tek posle dolaska u Beograd. Prvu realističku pripovetku, "Božićna pečenica", objavio je 1893. Usledila su dela "Ivkova slava" (1895), "Limunacija na selu" (1896), "Pop Ćira i pop Spira" (1898), "Vukadin" (1903), "Kir Geras" (1907).
Delo koje mu je donelo književnu afirmaciju, "Ivkova slava", Sremac je napisao sa 40 godina. Ova pripovetka-roman dešava se u Nišu krajem 19. veka, u smiraj burnih istorijskih dešavanja koja su dovela do oslobođenja južnih srpskih krajeva od viševekovne turske okupacije. Ugledni niški domaćin, jorgandžija Ivko, rešava da, pun optimizma, u miru i slobodi proslavi krsnu slavu, a izvor humora je neočekivano zahuktavanje događaja - pozvani na slavu odlučuju da je slave tri dana i da se ne pomeraju iz Ivkove kuće.
U delu "Zona Zamfirova" Stevan Sremac takođe piše o starom Nišu, gradu koji je sav od kaldrme i uvijenih sokaka, zidova, kapija i bašti u kojima rastu dafine i visoka senovita stabla. Niš koji je sav od malih dućana, ćepenaka, kafana, i meraklija koji uz piće i priče provode vreme - grad starih, ozbiljnih bogatih čorbadžija, sitnih zanatlija i nekih novih ljudi, tek pristiglih sa drugih strana. Reč je o Nišu tek oslobođenom od Turaka, zbog čega u njemu takvo šarenilo u kome se prepoznaje ono "staro tursko " i "novo srpsko" , odnosno patrijarhalni moral starih i nova shvatanja nekog mlađeg i novog sveta. U tom okviru smeštena je ljubavna priča, o dvoje mladih i zaljubljenih, razdvojenih socijalnim statusom.
Dobra struktura, realistično pripovedanje, autentičan jezik i dočarana atmosfera vremena učinili su ovo delo klasikom srpske književnosti. Isto se može reći i za "Pop Ćiru i pop Spiru", roman pun lirskog humora i suptilnog slikanja mentaliteta. Oko efemerne priče o svađi popadija i tuči popova zbog zeta, kao okosnice, data je široka slika vojvođanskog sela.
Sva tri dela imaju u osnovi šaljivu anegdotu stopljenu s ljubavnom fabulom i obim najčešće duguju epizodama i digresijama koje su stopljene s fabulom. Sremac ih je nazivao pripovetkama, mada, po obimu, ona mogu biti i romani. Sremac je, zabeležili su hroničari, bio pisac sa beležnicom koji je svuda gde je išao zapisivao sve što bi moglo biti buduća inspiracija, a u deceniji provedenoj u Nišu samo je akumulirao impresije - o toj sredini pisao je tek kada je otišao iz nje.
Stevan Sremac je bio izraziti tradicionalista, konzervativac i antidemokrata u politici, protivnik Svetozara Markovića i radikala, vatreni pristalica monarhije i režima kralja Milana. Ali, po dubljim sklonostima, socijalnim simpatijama i antipatijama nije se mnogo razlikovao od ostalih pisaca realista. Bio mu je bliži patrijarhalni od modernog, građanskog sveta i to je uticalo i na tematiku njegovih dela i na književni postupak i stil. Sremac je sa simpatijama slikao sve pojave, ljude i običaje koji su nosili obeležje starinskog i patrijarhalnog. Topli, lirski humor nalazi se i u opisu vojvođanskog sela i u starobalkanskom orijentalnom ambijentu Niša.
Moderna Srbija u koju je prodirao evropski, zapadnjački način života, bila mu je daleka i mrska. Nju je izložio oštroj satiri u delima "Vukadin", "Limunacija na selu", "Česna starina"... U romanu "Vukadin" i većoj pripovetki "Kir Geras", Sremac je dao dva reprezentativna tipa ondašnje Srbije - patrijarhalnog brđanina koji se spustio iz sela u grad i Grka - Cincarina, doseljenika iz Grčke i Makedonije. Prema drugom tipu pokazao je mnogo više naklonosti, a oba dela karakteriše zrelo slikanje karaktera i prepoznatljiv humor.
Stevan Sremac je, za života, stekao veliku popularnost kod čitalaca, ali i reputaciju pisca koga kritičari tog doba nisu shvatali previše ozbiljno. Ali, vreme ih je demantovalo - u delima Stevana Sremca otkriva se dar pronicanja u suštinu pojava i događanja, pripovedačka snaga u slikanju karaktera i atmosfere, živ govorni jezik utkan u književni, a u funkciji autentičnog dočaravanja lokalne sredine... Sremac je sazrevao kao pisac i ostavio za sobom opus koji je sada klasika srpske književnosti. Njegove teme, motivi, likovi, priče... zanimljivi su i vanvremenski. Dokaz za to je i veliki interes za nedavne ekranizacije dela "Zona Zamfirova" i "Ivkova slava".
