Srbija
Partenon
Simo Matavulj
Poslednji srpski realista Simo Matavulj, pisac koji je, kako je primetio Ivo Andrić, "proširio geografsku osnovicu srpske pripovetke".
Matavulj (1852- 1908), Srbin rodom iz Dalmacije, stvarao je pripovetke čija se radnja odvija u rodnoj Dalmaciji, ali i u Boki, Crnoj Gori i Beogradu, gde je živeo i radio. Matavulj je tematski proširio dotadašnje granice srpske književnosti, usavršio pripovetku kao žanr i obogatio srpski književni jezik.
Potekao je iz čakavsko-ikavske sredine, pune italijanizama, i sazreo u pisca leksički bogate umetničke proze – zanimljivo je da oko 500 reči iz čitavog njegovog književnog opusa ne mogu da se pronađu u opsežnom i temeljnom Rječniku Vuka Karadžića.
Matavulj je napisao oko 70 pripovedaka i novela, mahom objavljenih u zasebnim zbirkama - "Iz Crne Gore i Primorja", "Iz primorskog života", "Iz beogradskog života", "Iz raznijeh krajeva", "S mora i s planine", "Sa Jadrana", "Primorska obličja", "Beogradske priče", "Život i Nemirne duše". Objavio je i dva romana - "Uskok" i "Bakonja fra Brne" i dve drame - "Zavjet" i "Na slavi". U Matavuljevom opusu nalazi se i nekoliko svezaka putopisa, uspomena i književnih članaka razne sadržine ("Boka i Bokelji", "Deset godina u Mavritaniji" itd). Najznačajnije delo iz tog korpusa je vrsta autobiografije - "Bilješke jednog pisca". Njegovo delo danas je među najznačajnijim ostvarenjima srpske književnosti iz druge polovine 19. i samog početka 20. veka.
Matavulj je rođen u Šibeniku, 14. septembra 1852. godine. Tu je završio italijansku i pravoslavnu, srpsku osnovnu školu i nižu gimnaziju. U Zadru je 1871. godine završio Učiteljsku školu i nakon toga radio kao učitelj u nekoliko dalmatinskih sela i bio nastavnik italijanskog u Pomorskoj školi u Herceg Novom. U Crnoj Gori bio je i nastavnik gimnazije, nadzornik škola, urednik službenih novina i učitelj kneževe dece. Putovao je u Milano i Pariz, kao vođa grupe crnogorskih mladića koji su odlazili na školovanje, i u Parizu se zadržao nekoliko meseci. U Beogradu je živeo i radio od 1887. godine. Najpre je bio gimnazijski profesor, a nakon ženidbe bogatom udovicom postao je slobodan pisac. U Beogradu je i umro, 20. februara 1908. godine.
Počeo je da piše prilično kasno, sa 30 godina. Istorijska priča koju je stvorio na podsticaj kneza Nikole i objavio u službenim crnogorskim novinama je njegovo prvo objavljeno delo. Napisao ju je povodom veridbe kneza Petra Karađorđevića s kneginjom Zorkom. Posle prve, naručene pripovetke, Matavulj je počeo redovno da piše i objavljuje svoja dela. Od početnih pripovedaka, koje su za tematiku imale crnogorski život, preko onih iz primorskog života do najzrelijih, "beogradskih" pripovedaka, Matavulj je sazrevao kao pisac.
Crnogorske pripovetke, nastale na početku njegovog rada, za vreme boravka na Cetinju, opterećene su romantikom, etnografizmom i tendencioznošću. Od istih mana pati i roman iz crnogorske istorije "Uskok". Najpuniju realističku sliku Crne Gore dao je u nezavršenoj autobiografiji "Bilješke jednog pisca", čiji je najveći deo posvećen njegovom boravku na Cetinju.
"Dalmatinske" pripovetke i roman "Bakonja fra Brne" najznačajnija su ostvarenja iz 80-ih i 90-ih godina 19. veka - središnjeg perioda u Matavuljevom radu. Život dalmatinskog čoveka prikazan je s odličnim poznavanjem i dubokim osećanjem i simpatijom. U njima postoje i nedostaci karakteristični za rane pripovetke, ali i novi momenti - humor, atmosfera u slikanju sredine, snažni i životni likovi. Roman "Bakonja fra Brne" zamišljen je kao pripovetka, ali je u toku izrade prerastao u humoristički roman novelističke kompozicije i širokog realističkog plana. Oko priče o životnom putu jednog fratra razvijena je slika stvarnosti u katoličkom samostanu i seoskog života oko njega, Realizam prožet humorom osnovna je odlika ovog romana, koji se svrstava među najbolja dela srpskog realizma.
Najveće majstorstvo u kompoziciji i izrazu Matavulj je postigao u kratkim "dalmatinskim" pričama iz poslednjeg perioda svog rada. Najbolje i najznačajnije su "Povareta", "Pilipenda", "Oškopac" i "Bila i našljedstvo". U poslednjoj stvaralačkoj fazi Matavulj je pisao i "beogradske" pripovetke, koje slikaju živopisne likove beogradskog predgrađa i gde se javljaju i fantastični motivi i dekadentan duh novog doba ("Aranđelov udes", "Naumova slutnja", "Beogradska deca").
Imao je veliko književno obrazovanje i od strane savremenika bio posebno uvažavan kao jedan od najobrazovanijih i "najevropskijih" srpskih pisaca. Pre njega, pisci su se razvijali pod uticajem ruske i nemačke književnosti. Od njegove pojave na književnoj sceni počeo je da dominira uticaj francuske kulture. Matavulj je i čitao i prevodio francuske realiste i naturaliste koji su uticali na njegov stil, tehniku pisanja, tematski opseg . Posebno je voleo Zolu i Mopasana, a njihov uticaj ogledao se u postulatu naturalizma - da pisac mora oštro, objektivno i savesno da posmatra život i piše o njemu.
Matavulj je trezveno promatrao svet oko sebe, zapažao i odabirao karakteristike likova, situacije, detalje iz života, prelomne trenutke važne kao prelomne tačke u pripovedanju... Likove i događaje pronalazio je u spoljnjem svetu, onome što je dostupno čulnim opažanjima i događaje razvijao u granicama životnih mogućnosti.
Kritičar Jovan Skerlić je za Matavulja rekao da je svojim intelektualizmom, književnom kulturom i znanjem književnog zanata nadmašio svoje književne drugove, a Jovan Deretić je u "Istoriji srpske književnosti" naveo da je on klasik naše realističke proze, pisac koji je, zajedno sa Lazom Lazarevićem, njen najveći umetnik reči.
Matavulj (1852- 1908), Srbin rodom iz Dalmacije, stvarao je pripovetke čija se radnja odvija u rodnoj Dalmaciji, ali i u Boki, Crnoj Gori i Beogradu, gde je živeo i radio. Matavulj je tematski proširio dotadašnje granice srpske književnosti, usavršio pripovetku kao žanr i obogatio srpski književni jezik.
Potekao je iz čakavsko-ikavske sredine, pune italijanizama, i sazreo u pisca leksički bogate umetničke proze – zanimljivo je da oko 500 reči iz čitavog njegovog književnog opusa ne mogu da se pronađu u opsežnom i temeljnom Rječniku Vuka Karadžića.
Matavulj je napisao oko 70 pripovedaka i novela, mahom objavljenih u zasebnim zbirkama - "Iz Crne Gore i Primorja", "Iz primorskog života", "Iz beogradskog života", "Iz raznijeh krajeva", "S mora i s planine", "Sa Jadrana", "Primorska obličja", "Beogradske priče", "Život i Nemirne duše". Objavio je i dva romana - "Uskok" i "Bakonja fra Brne" i dve drame - "Zavjet" i "Na slavi". U Matavuljevom opusu nalazi se i nekoliko svezaka putopisa, uspomena i književnih članaka razne sadržine ("Boka i Bokelji", "Deset godina u Mavritaniji" itd). Najznačajnije delo iz tog korpusa je vrsta autobiografije - "Bilješke jednog pisca". Njegovo delo danas je među najznačajnijim ostvarenjima srpske književnosti iz druge polovine 19. i samog početka 20. veka.
Matavulj je rođen u Šibeniku, 14. septembra 1852. godine. Tu je završio italijansku i pravoslavnu, srpsku osnovnu školu i nižu gimnaziju. U Zadru je 1871. godine završio Učiteljsku školu i nakon toga radio kao učitelj u nekoliko dalmatinskih sela i bio nastavnik italijanskog u Pomorskoj školi u Herceg Novom. U Crnoj Gori bio je i nastavnik gimnazije, nadzornik škola, urednik službenih novina i učitelj kneževe dece. Putovao je u Milano i Pariz, kao vođa grupe crnogorskih mladića koji su odlazili na školovanje, i u Parizu se zadržao nekoliko meseci. U Beogradu je živeo i radio od 1887. godine. Najpre je bio gimnazijski profesor, a nakon ženidbe bogatom udovicom postao je slobodan pisac. U Beogradu je i umro, 20. februara 1908. godine.
Počeo je da piše prilično kasno, sa 30 godina. Istorijska priča koju je stvorio na podsticaj kneza Nikole i objavio u službenim crnogorskim novinama je njegovo prvo objavljeno delo. Napisao ju je povodom veridbe kneza Petra Karađorđevića s kneginjom Zorkom. Posle prve, naručene pripovetke, Matavulj je počeo redovno da piše i objavljuje svoja dela. Od početnih pripovedaka, koje su za tematiku imale crnogorski život, preko onih iz primorskog života do najzrelijih, "beogradskih" pripovedaka, Matavulj je sazrevao kao pisac.
Crnogorske pripovetke, nastale na početku njegovog rada, za vreme boravka na Cetinju, opterećene su romantikom, etnografizmom i tendencioznošću. Od istih mana pati i roman iz crnogorske istorije "Uskok". Najpuniju realističku sliku Crne Gore dao je u nezavršenoj autobiografiji "Bilješke jednog pisca", čiji je najveći deo posvećen njegovom boravku na Cetinju.
"Dalmatinske" pripovetke i roman "Bakonja fra Brne" najznačajnija su ostvarenja iz 80-ih i 90-ih godina 19. veka - središnjeg perioda u Matavuljevom radu. Život dalmatinskog čoveka prikazan je s odličnim poznavanjem i dubokim osećanjem i simpatijom. U njima postoje i nedostaci karakteristični za rane pripovetke, ali i novi momenti - humor, atmosfera u slikanju sredine, snažni i životni likovi. Roman "Bakonja fra Brne" zamišljen je kao pripovetka, ali je u toku izrade prerastao u humoristički roman novelističke kompozicije i širokog realističkog plana. Oko priče o životnom putu jednog fratra razvijena je slika stvarnosti u katoličkom samostanu i seoskog života oko njega, Realizam prožet humorom osnovna je odlika ovog romana, koji se svrstava među najbolja dela srpskog realizma.
Najveće majstorstvo u kompoziciji i izrazu Matavulj je postigao u kratkim "dalmatinskim" pričama iz poslednjeg perioda svog rada. Najbolje i najznačajnije su "Povareta", "Pilipenda", "Oškopac" i "Bila i našljedstvo". U poslednjoj stvaralačkoj fazi Matavulj je pisao i "beogradske" pripovetke, koje slikaju živopisne likove beogradskog predgrađa i gde se javljaju i fantastični motivi i dekadentan duh novog doba ("Aranđelov udes", "Naumova slutnja", "Beogradska deca").
Imao je veliko književno obrazovanje i od strane savremenika bio posebno uvažavan kao jedan od najobrazovanijih i "najevropskijih" srpskih pisaca. Pre njega, pisci su se razvijali pod uticajem ruske i nemačke književnosti. Od njegove pojave na književnoj sceni počeo je da dominira uticaj francuske kulture. Matavulj je i čitao i prevodio francuske realiste i naturaliste koji su uticali na njegov stil, tehniku pisanja, tematski opseg . Posebno je voleo Zolu i Mopasana, a njihov uticaj ogledao se u postulatu naturalizma - da pisac mora oštro, objektivno i savesno da posmatra život i piše o njemu.
Matavulj je trezveno promatrao svet oko sebe, zapažao i odabirao karakteristike likova, situacije, detalje iz života, prelomne trenutke važne kao prelomne tačke u pripovedanju... Likove i događaje pronalazio je u spoljnjem svetu, onome što je dostupno čulnim opažanjima i događaje razvijao u granicama životnih mogućnosti.
Kritičar Jovan Skerlić je za Matavulja rekao da je svojim intelektualizmom, književnom kulturom i znanjem književnog zanata nadmašio svoje književne drugove, a Jovan Deretić je u "Istoriji srpske književnosti" naveo da je on klasik naše realističke proze, pisac koji je, zajedno sa Lazom Lazarevićem, njen najveći umetnik reči.
