Srbija
Partenon
Petar Kočić
Prvi pisac u srpskoj književnosti koji je slikao život bosanske Krajine, ali i pisac jasnih i snažnih političkih opredeljenja koji je u svoju prozu utkao borbeni oslobodilački duh s početka veka.
Pisao je pripovetke koje imaju i nijanse impresionizma i motiv povezanosti čoveka s prirodom i autentične karaktere planinske Bosne, ali i satire, pune britkog humora, na tragu Radoja Domanovića. Kočić je bio i politički borac, revolucionar koji se borio i stradao u burnim balkanskim vremenima na početku XX veka. Nije ostavio za sobom veliki opus, ali je ostavio značajan trag u srpskoj književnosti i zabeležen je kao snažna i autentična književna pojava.
Rođen je 1877. godine u kraju Zmijanje, selu Stričići kod Banja Luke. Gimnaziju je pohađao u Sarajevu i Beogradu, a 1899. godine upisao se na Filozofski fakultet Bečkog Univerziteta. Prvu zbirku pripovedaka S planine i ispod planine objavio je 1902. godine, a drugu i treću zbirku istog naziva 1904. i 1905. godine. Značajna zbirka pripovedaka je i Jauci sa Zmijanja, objavljena 1912. godine
Zajednički imenitelj svih Kočićevih pripovedaka jeste ljubav prema otadžbini i srpstvu, bosanskom čoveku, tragično doživljavanje ropstva i života pod tuđinskom upravom, ali i veza čoveka i prirode, mistična, duboka, skoro paganska. Pripovetke su lirske i patetične, poetske, sa elementima realizma, romantičarskog zanosa, impresionizma u slikanju prirode.
O snazi narodnog duha i otpora progovorio je u paraboli o borbi bikova, u jednoj od prvih pripovedaka - Jablan. Pripovetka je kratka, bez razvijene fabule i sa jakom porukom. U pripoveci Vukov Gaj umetnički je snažno predstavio pobunu naroda na Zmijanju protiv tuđinske (austrijske) izrabljivačke vlasti.
Neke od najboljih su pripovetke i U magli, Kroz maglu, Kroz svetlost, Kroz mećavu... Kroz Mećavu je dobro komponovana, setna i gorka priča o propadanju mnogobrojne i bogate kuće Kneževića i stradanju poslednjih članova - starca i dečaka koji se izgube u mećavi, vraćajući se iz grada u kom su pokušali da prodaju poslednju kravu. Isti motiv - smrt u mećavi u planinskom bespuću, okosnica je pripovetke Grob slatke duše. Junakinje pripovedaka Kroz maglu i Kroz svetlost, Tuba i Mrguda, doživljavaju slom zbog nezadovoljene strasti. Divlji, snažni, jaki karakteri, socijalne nepravde i težak život čine motivski krug unutar koga se Kočić kretao sugestivno, plastično i uverljivo.
Najveću popularnost stekle su pripovetke u kojima Kočić slika svoje vreme uz dozu humora i satire. U ciklusu od pet pripovedaka o Simeunu Đaku u omamljujućujoj atmosferi oko rakijskog kazana pripovedaju se priče o stvarnim i izmišljenim junacima. Glavni junak je stari đak manastira Gomjenice, Simeon Pejić Rudar, koji je, poput Don Kihota, više u svetu pesme i priče nego u stvarnosti. Karikaturalan lik, Simeun se ponaša poput junaka epskih pesama i govori u desetercu.
Najpopularnije Kočićevo delo, pitka, duhovita i oštra satira Jazavac pred sudom, napisana je u dramskom obliku. Glasnogovornik naroda je David Štrbac koji, uz dosta humora, apsurda i glume, autentičnim narodnim jezikom progovara o teškoj sudbini naroda.
Manje uspešno i značajno je najopsežnije Kočićevo delo, politička satira Sudanija. U njoj se zatvorenici u banjalučkom zatvoru igraju suda. Duhovita improvizacija u kojoj su zatvorenici optuženi, tužioci, sudije, branitelji... predstavlja ruganje austrijskom sudu i parodiju njegove zapletene birokratske procedure.
Sam Kočić je zbog svojih stavova protiv austrijskih vlasti bio u zatvorima u Tuzli i Banjaluci 1908. godine. Kočić je bio sekretar srpskog društva Prosvjeta u Sarajevu, učestvovao u radničkom štrajku i gostovao u Sofiji na kongresu jugoslovenskih pisaca i novinara. Zbog političke delatnosti proteran je u Banja Luku. Počeo je da objavljuje časopise Otadžbina i Razvitak i u njima ujedinio svoj kulturni, literarni i politički aktivizam. U Sarajevo se vratio 1910, postao poslanik u bosanskom Saboru i pokrenuo sarajevsko izdanje časopisa Otadžbina. Teško se razboleo 1912. godine, kratko vreme se lečio u Beogradu gde je i umro, 1916. godine.
Jovan Skerlić je u Istoriji nove srpske književnosti zapisao:
- Petar Kočić je jedan od najoriginalnijih savremenih pisaca srpskih. To je umetnik koji je planinu opisivao svežijim i jačim bojama no iko pre njega. To je borben duh i oštar satiričar kakvog nema u srpskoj književnosti. Od ostalih srpskih pisaca Kočić se odlikuje čistotom, tečnošću i neiusiljenošću svoga jezika. On piše jezikom Njegoša, svežim, neiscrpnim gorštačkim jezikom, punim snage, poleta i slikovitosti i u tom pogledu stoji nad svim savremenim pripovedačima srpskim.
Jelena Jovanović
* Ilustracija preuzeta sa sajta www.svetionik.ch
Pisao je pripovetke koje imaju i nijanse impresionizma i motiv povezanosti čoveka s prirodom i autentične karaktere planinske Bosne, ali i satire, pune britkog humora, na tragu Radoja Domanovića. Kočić je bio i politički borac, revolucionar koji se borio i stradao u burnim balkanskim vremenima na početku XX veka. Nije ostavio za sobom veliki opus, ali je ostavio značajan trag u srpskoj književnosti i zabeležen je kao snažna i autentična književna pojava.
Rođen je 1877. godine u kraju Zmijanje, selu Stričići kod Banja Luke. Gimnaziju je pohađao u Sarajevu i Beogradu, a 1899. godine upisao se na Filozofski fakultet Bečkog Univerziteta. Prvu zbirku pripovedaka S planine i ispod planine objavio je 1902. godine, a drugu i treću zbirku istog naziva 1904. i 1905. godine. Značajna zbirka pripovedaka je i Jauci sa Zmijanja, objavljena 1912. godine
Zajednički imenitelj svih Kočićevih pripovedaka jeste ljubav prema otadžbini i srpstvu, bosanskom čoveku, tragično doživljavanje ropstva i života pod tuđinskom upravom, ali i veza čoveka i prirode, mistična, duboka, skoro paganska. Pripovetke su lirske i patetične, poetske, sa elementima realizma, romantičarskog zanosa, impresionizma u slikanju prirode.
O snazi narodnog duha i otpora progovorio je u paraboli o borbi bikova, u jednoj od prvih pripovedaka - Jablan. Pripovetka je kratka, bez razvijene fabule i sa jakom porukom. U pripoveci Vukov Gaj umetnički je snažno predstavio pobunu naroda na Zmijanju protiv tuđinske (austrijske) izrabljivačke vlasti.
Neke od najboljih su pripovetke i U magli, Kroz maglu, Kroz svetlost, Kroz mećavu... Kroz Mećavu je dobro komponovana, setna i gorka priča o propadanju mnogobrojne i bogate kuće Kneževića i stradanju poslednjih članova - starca i dečaka koji se izgube u mećavi, vraćajući se iz grada u kom su pokušali da prodaju poslednju kravu. Isti motiv - smrt u mećavi u planinskom bespuću, okosnica je pripovetke Grob slatke duše. Junakinje pripovedaka Kroz maglu i Kroz svetlost, Tuba i Mrguda, doživljavaju slom zbog nezadovoljene strasti. Divlji, snažni, jaki karakteri, socijalne nepravde i težak život čine motivski krug unutar koga se Kočić kretao sugestivno, plastično i uverljivo.
Najveću popularnost stekle su pripovetke u kojima Kočić slika svoje vreme uz dozu humora i satire. U ciklusu od pet pripovedaka o Simeunu Đaku u omamljujućujoj atmosferi oko rakijskog kazana pripovedaju se priče o stvarnim i izmišljenim junacima. Glavni junak je stari đak manastira Gomjenice, Simeon Pejić Rudar, koji je, poput Don Kihota, više u svetu pesme i priče nego u stvarnosti. Karikaturalan lik, Simeun se ponaša poput junaka epskih pesama i govori u desetercu.
Najpopularnije Kočićevo delo, pitka, duhovita i oštra satira Jazavac pred sudom, napisana je u dramskom obliku. Glasnogovornik naroda je David Štrbac koji, uz dosta humora, apsurda i glume, autentičnim narodnim jezikom progovara o teškoj sudbini naroda.
Manje uspešno i značajno je najopsežnije Kočićevo delo, politička satira Sudanija. U njoj se zatvorenici u banjalučkom zatvoru igraju suda. Duhovita improvizacija u kojoj su zatvorenici optuženi, tužioci, sudije, branitelji... predstavlja ruganje austrijskom sudu i parodiju njegove zapletene birokratske procedure.
Sam Kočić je zbog svojih stavova protiv austrijskih vlasti bio u zatvorima u Tuzli i Banjaluci 1908. godine. Kočić je bio sekretar srpskog društva Prosvjeta u Sarajevu, učestvovao u radničkom štrajku i gostovao u Sofiji na kongresu jugoslovenskih pisaca i novinara. Zbog političke delatnosti proteran je u Banja Luku. Počeo je da objavljuje časopise Otadžbina i Razvitak i u njima ujedinio svoj kulturni, literarni i politički aktivizam. U Sarajevo se vratio 1910, postao poslanik u bosanskom Saboru i pokrenuo sarajevsko izdanje časopisa Otadžbina. Teško se razboleo 1912. godine, kratko vreme se lečio u Beogradu gde je i umro, 1916. godine.
Jovan Skerlić je u Istoriji nove srpske književnosti zapisao:
- Petar Kočić je jedan od najoriginalnijih savremenih pisaca srpskih. To je umetnik koji je planinu opisivao svežijim i jačim bojama no iko pre njega. To je borben duh i oštar satiričar kakvog nema u srpskoj književnosti. Od ostalih srpskih pisaca Kočić se odlikuje čistotom, tečnošću i neiusiljenošću svoga jezika. On piše jezikom Njegoša, svežim, neiscrpnim gorštačkim jezikom, punim snage, poleta i slikovitosti i u tom pogledu stoji nad svim savremenim pripovedačima srpskim.
Jelena Jovanović
* Ilustracija preuzeta sa sajta www.svetionik.ch
